می 9, 2026
دستورالعمل رسمی واحد سلامت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE) — ویرایش ۲۰۲۶
دستورالعمل جامع و مهندسی استفاده از علائم ایمنی در پروژه‌های EPC گروه رهام
علائم ایمنی و سیستم‌های هشدار بصری (Visual Management Systems)، لایه نخست حفاظت فیزیکی و روان‌شناختی در کارگاه‌های صنعتی، پست‌های فشار قوی، مزارع خورشیدی (Solar PV) و پروژه‌های نیروگاهی ترکیبی (CCPP) گروه رهام هستند. انتقال صریح، بدون ابهام و آنی اطلاعات خطر مطابق با استانداردهای مرجع جهانی نظیر ISO 3864-1/3/4، ISO 7010 و OSHA 1910.145، ضامن حفظ جان پرسنل، کاهش نرخ حوادث (LTI) و استمرار فرآیندهای مهندسی است.
ISO 3864 & 7010
استاندارد هندسه و نمادهای گرافیکی جهانیمقاومت بالا در برابر تابش شدید
پایداری نوری ۱۰ ساله در سایت‌های خورشیدیمحور زاویه دید ارگونومیک
نصب در تراز ۱۵۰ تا ۱۷۰ سانتی‌متر از کف تمامشدهسیستم فوتولومینسنت (DIN 67510)
روشنایی مداوم مسیرهای فرار در زمان قطعی برق۱. طبقه‌بندی استاندارد علائم ایمنی (کد رنگ، هندسه و روان‌شناسی پیام)
دایره با خط مورب | قرمز RAL 3001
علائم بازدارنده (Prohibition Signs)
ممنوعیت قطعی انجام رفتارهایی که می‌تواند مستقیماً جان افراد را به خطر اندازد یا موجب انفجار و آتش‌سوزی در زون‌های حساس شود.
- مفهوم روان‌شناختی: توقف قطعی، ممنوعیت مطلق و عدم ورود بدون مجوز صریح.
- رنگ پس‌زمینه و نماد: پس‌زمینه سفید، حاشیه و خط مورب قرمز، پیکتوگرام مشکی یکپارچه.
- مصادیق در سایت‌های رهام: «ورود افراد غیرمجاز ممنوع»، «استعمال دخانیات و افروختن آتش ممنوع در زون انبار سوخت»، «دستکاری تجهیزات تحت تگ LOTO ممنوع».
مثلث متساوی‌الاضلاع | زرد RAL 1023
علائم هشداردهنده (Warning Signs)
آگاه‌سازی سریع پرسنل از وجود خطرات بالقوه فیزیکی، شیمیایی یا الکتریکی که نیازمند هوشیاری مضاعف و رعایت فاصله ایمن است.
- مفهوم روان‌شناختی: احتیاط، ارزیابی محیط، کاهش سرعت و اجتناب از تماس تصادفی.
- رنگ پس‌زمینه و نماد: پس‌زمینه زرد کهربایی ایمنی، حاشیه نوار مشکی، پیکتوگرام هشداردهنده مشکی.
- مصادیق در سایت‌های رهام: «خطر ولتاژ فشار قوی در ترانسفورماتورها»، «خطر سقوط اجسام زیر بالابرهای بوم‌دار»، «خطر وجود گازهای سمی یا قابل اشتعال در فضاهای بسته».
دایره کامل | آبی کبالت RAL 5005
علائم دستوری (Mandatory Signs)
الزام حقوقی و کارگاهی به اجرای یک اقدام حفاظتی مشخص پیش از ورود به محدوده یا آغاز عملیات اجرایی.
- مفهوم روان‌شناختی: اقدام اجباری؛ شرط لازم و غیرقابل مذاکره برای حضور در محیط.
- رنگ پس‌زمینه و نماد: پس‌زمینه آبی سیر ایمنی، پیکتوگرام سفید مات با ووضوح بالا.
- مصادیق در سایت‌های رهام: «استفاده الزامی از کلاه ایمنی و کفش پنجه‌فولادی»، «استفاده از هارنس فول‌بادی در ارتفاع بالای ۱.۸ متر»، «الزام عینک ضد اشعه در جوشکاری».
مربع یا مستطیل | سبز RAL 6032
علائم شرایط ایمن و نجات (Safe Condition)
هدایت پرسنل به سمت امکانات حیاتی، ایستگاه‌های امداد، دوش‌های اضطراری و امن‌ترین مسیرهای خروج در شرایط بحرانی.
- مفهوم روان‌شناختی: آرامش، نقطه امن، فرار به سوی ایمنی و دسترسی به نجات.
- رنگ پس‌زمینه و نماد: پس‌زمینه سبز ایمنی، پیکتوگرام سفید و فلش‌های استاندارد جهت‌نما.
- مصادیق در سایت‌های رهام: «مسیرهای خروج اضطراری (Emergency Exit)»، «محل تجمع ایمن (Muster Point)»، «ایستگاه دوش و چشم‌شوی اضطراری در واحد کلرزنی».
۲. اصول مهندسی جانمایی، فاصله و ارتفاع نصب (Placement & Visibility Standards)
اثربخشی یک علامت ایمنی وابستگی مستقیم به قرارگیری آن در مخروط دید طبیعی انسان بدون نیاز به انحراف غیرعادی سر دارد. ضوابط اجرایی گروه رهام به شرح زیر الزامی است:
۱. قابلیت رویت و فاصله خوانایی (Viewing Distance Formula)
حداقل ابعاد علامت باید بر اساس رابطه استاندارد d / S محاسبه گردد (که در آن بیشترین فاصله رویت مورد انتظار و فاکتور ضریب دید بر مبنای لوکس نور محیط لحاظ می‌شود). علائم نباید پشت تیرهای سازه‌ای، پایپینگ‌ها، درب‌های بازشونده یا در نقاط کور اپراتور ماشین‌آلات نصب شوند.
۲. محور ارتفاع نصب متناسب با ارگونومی خط دید
ارتفاع استاندارد مرکز تابلوها در راهروها و فضاهای داخلی بین ۱۵۰ تا ۱۷۰ سانتی‌متر از سطح تمام‌شده کف است. علائم جهت‌نمای خروج اضطراری در زون‌های تولید دود ناشی از حریق، علاوه بر تراز بالا، باید در تراز پایین (۳۰ سانتی‌متر بالاتر از کف) جهت دید در شرایط افت غلظت اکسیژن نصب گردند.
۳. فاصله مجاز از منبع بحرانی خطر
تابلوهای هشداردهنده باید دقیقاً در مرز زون خطر (Boundary Limit) قرار گیرند تا پیش از ورود فرد به ناحیه تحت تاثیر (مانند حریم قوس الکتریکی Arc Flash در کلیدخانه‌های فشار متوسط و قوی) هشدار لازم دریافت شود. نصب تابلوی خطر روی بدنه خود تجهیز بدون هشدار پیرامونی ممنوع است.
۴. نورپردازی مکمل و کنترل بازتاب (Anti-Glare)
شدت روشنایی موضعی روی سطح علائم در شب یا فضاهای مسقف تاریک نباید کمتر از ۵۰ لوکس باشد. روکش تابلوها باید از نوع مات ضد بازتاب (Anti-Glare) انتخاب شود تا تابش نور پروژکتورهای کارگاهی مانع از خوانایی متن و دیاگرام نشود.
۳. مشخصات فنی متریال، خواص شیمیایی و پایداری در شرایط اقلیمی سخت
پروژه‌های EPC گروه رهام در اقلیم‌های گوناگون از مناطق کویری با تابش شدید UV و اختلاف دمای شب و روز ۴۰ درجه سانتی‌گراد (نیروگاه‌های خورشیدی) تا محیط‌های خورنده ساحلی و پتروشیمیایی اجرا می‌شوند. بنابراین متریال علائم باید طبق جدول زیر کنترل و تایید کیفی شوند:
| زون و کاربرد کارگاهی | جنس بدنه (Substrate) | نوع روکش و تکنولوژی چاپ | شاخص پایداری و مقاومت فیزیکی |
|---|---|---|---|
| سایت‌های بیرونی و مزارع خورشیدی (Solar PV) | ورق آلومینیوم کامپوزیت ۳ میلی‌متر یا گالوانیزه ۱.۵mm گرم | شبرنگ مهندسی رده High Intensity Prismatic با لمینت UV | مقاوم در برابر اشعه فرابنفش تا ۱۰ سال، پایداری دمایی از -۳۰°C تا +۸۵°C |
| پست‌های برق، ترانس‌ها و اتاق‌های کنترل | PVC سخت خودخاموش‌شونده (Rigid PVC) ضد احتراق | چاپ سیلک UV با مرکب ضد حلال‌های هیدروکربوری | دی‌الکتریک و نارسانا، مقاوم در برابر اوزون، اسید و گریس‌های صنعتی |
| مسیرهای فرار و پله‌های اضطراری | ورق آلومینیوم یا PVC فوتولومینسنت (شب‌تاب) | پیگمنت‌های آلومینات استرانسیوم استاندارد DIN 67510 Class C | شارژ نوری سریع، ماندگاری درخشندگی در تاریکی مطلق بیش از ۱۲ ساعت مداوم |
| محیط‌های مرطوب، اسیدی و پتروشیمیایی | استنلس استیل ۳۱۶ یا پلی‌کربنات ۲ میلی‌متر نشکن | حکاکی لیزری رنگی یا چاپ پوشش‌دار با رزین اپوکسی | مقاوم در برابر گاز H2S، غبار نمکی (Salt Spray Test 1000h) و ضربات مکانیکی |
۴. فرآیند بازرسی دوره‌ای، ممیزی و چرخه جایگزینی علائم (Maintenance & Audit)
پایداری سیستم مدیریت بصری نیازمند نظارت فعال و مستمر است. نقص در خوانایی حتی یک علامت به منزله شکست کامل زنجیره ایمنی در آن بخش تلقی می‌گردد.
۱
غبارزدایی و نظافت ماهانه
شستشوی دوره‌ای سطح علائم در مزارع خورشیدی و کارگاه‌های خاکبرداری با محلول‌های خنثی جهت حفظ ضریب بازتابش و وضوح نوری.
۲
ممیزی دوره‌ای تغییر کاربری سایت
بازنگری و تطبیق علائم همگام با پیشرفت پروژه از فاز سیویل به فاز نصب مکانیکی و راه‌اندازی الکتریکی توسط افسر HSE.
۳
دستور تعویض بدون وقفه (Zero Delay)
جایگزینی حداکثر ظرف مدت ۲۴ ساعت برای علائم دچار رنگ‌پریدگی، شکستگی فیزیکی یا تغییر تگ‌های قفل و نشانی (LOTO).
۴
ثبت در چک‌لیست دیجیتال پروژه
ثبت مختصات GIS و کد رهگیری یکتای هر علامت در پایگاه داده ایمنی کارگاه جهت بازرسی‌های دوره‌ای و نگهداری پیشگیرانه.
۶. ماتریس مهندسی ارزیابی ریسک و اولویت‌بندی استقرار علائم ایمنی
جانمایی علائم در گروه رهام بر اساس ماتریس شدت اثر (Severity) و احتمال وقوع (Probability) خطرات کارگاهی طبق استاندارد ISO 45001 و MIL-STD-882E سطح‌بندی می‌شود تا از بارگذاری بیش از حد بصری (Visual Clutter) و بی‌توجهی پرسنل به پیام‌ها ممانعت به عمل آید:
| سطح ریسک (Risk Level) | نوع خطر و سناریوی بحرانی | نوع و فرمت علامت الزامی | تمهیدات مکمل اجرایی |
|---|---|---|---|
| بحرانی (Critical / Catastrophic) | آرک فلش فشار قوی (>1kV)، گازهای سمی H2S/CO، سقوط از ارتفاع آزاد | ترکیبی (Danger Header + تابلو هشدار + چراغ چشمک‌زن موضعی) | موانع فیزیکی اینترلاک، حصارکشی موقت و الزام تگ‌گذاری LOTO |
| بالا (High Risk) | نقاط گیرایش تجهیزات دوار، پاشش اسید/مواد سوزاننده، تشعشعات لیزر و UV | علائم هشداردهنده مثلثی فسفری + تابلوی مکمل متنی توضیحی | خط‌کشی زرد/مشکی با زاویه ۴۵ درجه روی کف بتنی زون عملیاتی |
| متوسط (Medium / Mandatory) | تراز صدای بالای ۸۵ دسی‌بل، ورود گردوغبار ساینده، کار با ابزار برقی | علائم دستوری دایره‌ای آبی (الزام استفاده از Earplug / ماسک و دستکش) | نصب تابلو دقیقاً در ورودی سوله یا مرز زون قبل از ورود پرسنل |
| عمومی و هدایتی (Low / Informational) | دسترسی به آب شرب، محل تخلیه اضطراری، انبار کپسول‌های آتش‌نشانی | علائم شرایط ایمن سبز و مستطیل تجهیزات اطفا حریق قرمز (RAL 3001) | استفاده ۱۰۰٪ از ورق‌های فوتولومینسنت با استاندارد درخشندگی مداوم |
۷. محاسبات دقیق ابعاد هندسی بر پایه ضریب فاصله رویت (Viewing Distance)
جهت تضمین عکس‌العمل به‌موقع اپراتور، ابعاد ارتفاع علامت ($h$) باید متناسب با بیشترین فاصله رویت مورد انتظار ($d$) و فاکتور زاویه و روشنایی محیط ($S$) مطابق فرمول $d = S \times h$ محاسبه گردد:
جدول فواصل و ابعاد استاندارد علائم
• فاصله تا ۵ متر: قطر دایره یا ضلع مثلث = حداقل ۱۵۰ میلی‌متر
• فاصله ۵ تا ۱۰ متر: قطر دایره یا ضلع مثلث = حداقل ۳۰۰ میلی‌متر
• فاصله ۱۰ تا ۲۰ متر: قطر دایره یا ضلع مثلث = حداقل ۴۵۰ میلی‌متر
• فاصله بیش از ۲۰ متر: ابعاد تابلوی سفارشی مهندسی = ۶۰۰×۶۰۰ میلی‌متر یا بزرگتر
پروتکل تابلوهای مکمل چندزبانه (Bi-lingual Signs)
در کلیه پروژه‌های صنعتی و نیروگاهی گروه رهام، تابلوهای مکمل باید حاوی متن شفاف به دو زبان فارسی و انگلیسی با فونت‌های استاندارد سنس‌سریف باشند. ارتفاع فونت فارسی حداقل ۱/۳۰ فاصله دید و فونت انگلیسی بر مبنای استاندارد DIN 1451 اعمال می‌گردد.
۸. ضوابط اجرایی قفل‌گذاری، برچسب‌گذاری و کنترل انرژی (LOTO)
طبق استاندارد OSHA 29 CFR 1910.147، نصب هرگونه تگ قفل‌گذاری روی کلیدهای قدرت، والوهای اصلی گاز و خطوط فشار هیدرولیک نیازمند رعایت مشخصات فنی زیر است:
۱
برچسب قرمز خطر قطعی (Danger Tag)
درج نام مجری، واحد مربوطه، زمان دقیق ایزولاسیون و شماره پرمیت کار با زمینه راه‌راه قرمز و سفید استاندارد.
۲
مقاومت کششی و محیطی تگ‌ها
استفاده از تگ‌های پلی‌پروپیلن مقاوم در برابر اسید، روغن و رطوبت با بست‌های نایلونی با تحمل کشش بیش از ۲۳ کیلوگرم.
۳
تاییدیه آزمون عدم وجود انرژی (Zero Energy)
الصاق تگ تاییدیه تخلیه بار الکتریکی، فشار هیدرولیک و پنوماتیک پس از تست میدانی توسط سرپرست ایمنی برق و مکانیک.
۴
ثبت گزارش در اتاق کنترل مرکزی (CCR)
ارسال کد رهگیری تگ به اتاق فرمان پیش از هرگونه دسترسی فیزیکی جهت ممانعت از بازگشایی ناخواسته خطوط.
دپارتمان مهندسی HSE و پایش ایمنی گروه رهام
مشاوره، ممیزی و پیاده‌سازی سیستم‌های ایمنی و علائم کارگاهی
جهت انجام ممیزی استاندارد ISO 45001، تدوین نقشه جامع جانمایی علائم (Signage Layout Plan) و استقرار پروتکل‌های ایمنی در سایت‌های صنعتی، نیروگاهی و معدنی با کارشناسان ما در تماس باشید.